1/10/2019 10:06:00 AM
Print: Print this Article Email: Print this Article Share: Share this Article
( Bài phát biểu của Đ/c Phạm Thế Minh - Phó Chủ tịch TT kiêm TTK Tổng Hội Xây dựng Việt Nam đọc tại Hội thảo Tổng kết hoạt động tư vấn phản biện và giám định xã hội-Tổng kết diễn đàn Trí thức KHCN năm 2018 của Liên hiệp các Hội KHKT Việt Nam ngày 14,15/12/2018 tại Hải Dương)

HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN PHẢN BIỆN VÀ GIÁM ĐỊNH XÃ HỘI LÀ CHỨC NĂNG CẦN THIẾT CỦA MỘT XÃ HỘI DÂN CHỦ VÀ VĂN MINH

 

 

 

 ( Bài phát biểu của Đ/c Phạm Thế Minh - Phó Chủ tịch Tổng Hội Xây dựng Việt Nam  đọc tại Hội thảo Tổng kết hoạt động tư vấn phản biện và giám định xã hội. Tổng kết diễn đàn Trí thức KHCN năm 2018  của Liên hiệp các Hội KHKT Việt Nam ngày 14,15/12/2018 tại Hải Dương)

 1.Theo từ điển Tiếng Việt thì “Tư vấn” là động từ chỉ hoạt động góp ý kiến về những vấn đề được hỏi đến, nhưng không có quyền quyết định vấn đề đó.

Còn  “phản biện” cũng là động từ chỉ hành động đánh giá chất lượng một công trình khoa học (hoặc một dự án, một chính sách…) khi được đưa ra bảo vệ trước cuộc thi nào đấy.

Như vậy có thể hiểu tư vấn – phản biện là động từ kép nhằm “góp ý, đánh giá” cho một công trình khoa học, một dự án đầu tư xây dựng hay một quy định thể chế chính sách nào đấy.

2.Những cơ sở khoa học và thực tiễn của hoạt động Tư vấn phản biện xuất phát từ:

- Có thể khẳng định rằng trong thực tiễn hoạt động nghiên cứu khoa học; Lập dự án hoặc đề xuất các chính sách dù các tác giả có chuẩn bị đầy đủ, kỹ càng đến đâu thì vẫn có những thiếu sót, những đánh giá chủ quan, thậm chí có những sai lầm;

Do đó Tư vấn Phản biện như một việc làm để thẩm định lại, để vạch ra hết những thiếu sót, những đề xuất mang tính chủ quan, sai lầm mà các tác giả công trình chưa thấy được hết. Nó làm cho công trình, dự án hoàn thiện hơn, hợp lý hơn và có giá trị thực tế hơn.

Theo Obama, Tổng thống thứ 44 của Hoa Kỳ thì hoạt động tư vấn phản biện và Giám định xã hội được coi như chiếc gương cho mọi hoạt động soi vào mà biết được những thiếu sót, những lệch lạc cần bổ sung, sửa chữa cho phù hợp. Cũng có thể ví tư vấn phản biện như hòn đá để thử các vật dụng đã đủ độ cứng, độ sắc bén chưa trước khi đem ra sử dụng.

Theo chúng tôi trong nền kinh tế thị trường với cấu trúc ba bộ phận đó là:

-Nhà nước với vai trò kiến tạo, nhà nước Pháp quyền thì nhà nước có nhiệm vụ định hướng, tạo điều kiện cho khu vực sản xuất kinh doanh làm ăn, phát triển kiến tạo; Mọi thành phần kinh tế bình đẳng và đảm bảo bình đằng giữa người sản xuất với người tiêu dùng; Không để tình trạng sản xuất hàng giả, xâm phạm lợi ích của người tiêu dùng; Mọi thành viên trong xã hội được quyền sống và quyền bình đẳng và một xã hội trong khuôn khổ của Pháp luật.

- Bộ phận thứ hai là các doanh nghiệp và người sản xuất  bộ phần này có quyền tự do đầu tư kinh doanh và được bình đẳng trước Pháp luật; Không được phép đưa ra thị trường hàng giả; hàng nguy hại đến cuộc sống của người tiêu dùng; doanh nghiệp cũng không được vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và cạnh tranh gian trá.

Đó là chức năng và vai trò của các doanh nghiệp.

-Bộ phận thứ 3 với tư cách là người tiêu dùng; ở đây khi xét cụ thể thì người tiêu dùng cũng là một bộ phận của người sản xuất hoặc một bộ phận của bộ máy công quyền nhưng ở mặt chung họ là người có quyền lợi riêng so với hai bộ phận trước. Họ cần được sống bình đẳng trong xã hội có pháp luật, có Nhà nước kiến tạo và bảo vệ về quyền dân chủ, có công ăn việc làm và an toàn cuộc sống.

Họ cũng cần được bảo vệ về lợi ích kinh tế với người sản xuất. Họ cần được mua hàng hóa với đúng giá trị của nó và hàng hóa phải đảm bảo an toàn cho sức khỏe và tính mạng của họ.

 Tất cả người tiêu dùng tạo thành một xã hội dân sự với tiếng nói Tư vấn Phản biện của mình và có chức năng giám sát xã hội.

Các tổ chức xã hội - chính trị hay tổ chức xã hội nghề nghiệp là đại diện cho bộ phận này có chức năng  tư vấn phản biện để tạo ra xã hội bình đẳng, văn minh; quyền lực cả chính trị và kinh tế đều bị kiếm soát.

Ba bộ phận này gắn bó với nhau đồng thời cũng chế khắc lẫn nhau tạo động lực và hài hòa cho xã hội phát triển.

Loài người sau khi trải qua các hình thái kinh tế - xã hội đến nay đều chấp nhận mô hình này là hợp lý, là khoa học và tiến bộ.

3. Những cơ sở Pháp lý ở nước ta cho phép hoạt động Tư vấn phản biện và giám định xã hội:

a.Về mặt Đảng

-Trong Chỉ thị số 35-CT/TW ngày 11.04.1988 của Ban Bí thư Trung ương Đảng Khóa VI đã viết “… xây dựng cơ chế, phát huy vai trò của Liên hiệp Hội Việt Nam nhằm tham mưu, đề xuất với Đảng những vấn đề lớn về chủ trương đường lối phát triển của đất nước; Chủ trương tư vấn, phản biện và giám định xã hội trong quá trình xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách, các chương trình dự án lớn.

- Ngày 20.11.1992 trong Thông báo số 37-TB/TW Ban Bí thư cũng giao cho Ban cán sự Đảng Chính phủ lãnh đạo Thể chế hóa chức năng Tư vấn Phản biện và Giám định xã hội của các Hội Khoa học – Kỹ thuật.

- Ngày 06.8.2008  Nghị quyết Số 27 của Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Khóa X khi nói về xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa cũng nhấn mạnh công tác Tư vấn phản biện.

- Ngày 21.8.1988 tại Thông báo 163TB/TW thông báo ý kiến của Thường vụ Bộ Chính trị về Đại hội VI của Liên hiệp Hội Việt Nam.

- Ngày 11.11.1998 Chỉ thị số 45 CT/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam.

- Ngày 9.7.2004 Thông báo số 145-TB/TV kết luận của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện chỉ thị số 45 TC/TW ngày 11.11.1998.

- Ngày 3.6.2015 trong phát biểu với Đại hội lần thứ VII của Liên hiệp Hội Việt Nam, đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nói “… tiếp tục chủ động thực hiện các hoạt động Tư vấn Phản biện và Giám định xã hội trong quá trình xây dựng chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, các chương trình, dự án, đề án lớn về kinh tế xã hội trước khi các cấp có thẩm quyền quyết định …)

Ý kiến của đồng chí Tổng Bí thư là đầy đủ, rõ ràng về chức năng và nội dung của công tác tư vấn phản biện mà các tổ chức xã hội nghề nghiệp có thể tham gia.

b.Về phía Chính phủ

- Nghị đinh số 45/2010/NĐ-CP ngày 21.4.2010 trong quy định về tổ chức hoạt động và quản lý hội nói đến nhiệm vụ tư vấn phản biện.

- Quyết định số 650/QĐ-TTg ngày 24.4.2006 về phê chuẩn Điều lệ của Liên hiệp Hội cũng quy định chức năng này.

- Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg  ngày 30.01.2002 của Thủ tướng Chính phủ về hoạt động Tư vấn phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp hội Khoa học Kỹ thuật Việt Nam.

Đây là văn bản Pháp lý đầy đủ nhất đề cập đến chức năng Tư vấn phản biện của Liên hiệp Hội.

- Ngày 14.02.2011 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg thay thế QĐ 22.

Có thể nói cơ sở pháp lý từ Chỉ thị Nghị quyết của Đảng đến các Nghị định, Quyết định của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã coi Tư vấn phản biện và giám định xã hội là chức năng, là nhiệm vụ chính của các tổ chức xã hội nghề nghiệp.

4. Những khó khăn, cản trở trong thực hiện tư vấn phản biện

- Khó khăn đầu tiên là cơ sở pháp lý chưa cụ thể, chi tiết. Tuy có quy định chung là những chủ trương chính sách lớn những đề án, dự án quan trọng phải được tiến hành phản biện và giám định xã hội nhưng chủ trương chính sách về những vấn đề gì phạm vi ảnh hưởng của chủ trương chính sách thế nào; Các vấn đề dự án thuộc lĩnh vực nào và quy mô của các đề án, dự án đó đến mức nào cần được tư vấn phản biện lại thiếu quy định cụ thể. Vì thế nhiều vấn đề, nhiều đề án dự án, có đơn vị được tiến hành phản biện và giám định xã hội nhưng đa số là không được hỏi. Chính vì thế rất khó cho việc thực hiện công tác phản biện và giám định xã hội.

- Muốn tư vấn phản biện phải có đội ngũ chuyên gia, có hiểu biết về chuyên  môn và được cập nhật, tiếp xúc với vấn đề đang đặt ra. Nhưng hầu hết chuyên gia tại các Hội nghề nghỉ hưu, không có điều kiện cập nhật với với đề cần phản biện và hơn thế cũng bị hạn chế bởi các nguồn thông tin nên việc phản biện không sâu sắc, nhiều khi không đúng với những thực tế đang xảy ra. Điều đó làm cho việc phản biện không được tiếp nhận.

- Cũng phải nói rằng những tổ chức, cá nhân hoạch định chính sách những chủ đề án, dự án thường không muốn công khai các vấn đề mà mình đang thực hiện. Một số còn kỳ thị với hoạt động tư vấn phản biện mà cho rằng đó là việc “bới lông tìm vết” là “ngáng chân” đối với công việc của họ. Đây thực sự là vướng mắc  lớn nhất cho hoạt động tư vấn phản biện.

- Điểm nữa là hoạt động tư vấn phản biện không có nguồn tài chính để thực hiện những công việc đi lại, điều tra thực tế tổ chức tọa đàm, hội thảo để phân tích đánh giá đúng đắn những vấn đề đang đặt ra. Do trách nhiệm đóng góp với xã hội nhiều Hội nghề nghiệp tổ chức Hội thảo thực chất là để phản biện vào một vấn đề gi đó bức xúc đang đặt ra.

Nhưng vì kinh phí không có nên Hội thảo cũng làm được rất ít.

5.  Vài kiến nghị để đẩy mạnh hoạt động Tư vấn phản biện

- Cần có quy định pháp luật cụ thể, bắt buộc việc phải lấy ý kiến phản biện của các tổ chức có liên quan đối với những văn bản quy phạm pháp luật, các dự án tác động đến cộng đồng trước khi thẩm định và trình cơ quan ra quyết định.

- Cần tuyên truyền, nâng cao vị trì tầm quan trọng của tư vấn phản biện làm cho mọi người hiểu cầu thị và tự giác tiếp thu ý kiến phản biện.

- Đổi mới về phương pháp, nội dung của công tác tư vấn phản biện như tổ chức tham vấn cộng đồng, lấy ý kiến chuyên gia.

- Nên tổ chức thành các nhóm chuyên gia sâu về từng lĩnh vực và khi cần phối hợp giữa các lĩnh vực để tổ chức phản biện (cuộc tọa đàm về khả năng khai thác bể than Sông Hồng vừa qua là cách làm hay với các chuyên gia thuộc từng nhóm lĩnh vực) .

Trên đây là vài ý kiến đóng góp với Hội nghị.

Xin cám ơn sự chú ý của quý vị.

 

Các tin khác

Hội chuyên ngành XD


Hội viên tập thể







123456